08.12.2020

Każdy z nas ma prawo przekazać swój majątek dowolnej osobie (i nie musi to być osoba bliska). Najczęściej odbywa się to przez sporządzenie testamentu w ramach swobody testowania oraz poczynionych za życia darowizn lub umów o dożywocie.

Na czym polegają różnice?

Testament

Testament jest czynnością prawną jednostronną, mocą której przyszły spadkodawca osobiście rozrządza swoim majątkiem – na wypadek śmierci. Oznacza to, że testament – do chwili śmierci spadkodawcy nie powoduje żadnych zmian i przesunięć w jego majątku, nie ogranicza go w rozporządzaniu majątkiem oraz nie stwarza żadnych praw na rzecz osób, którym na mocy testamentu ma przypaść spadek. Testament zapewnia przyszłemu spadkodawcy wyrażenie swojej woli na to, co stanie się z posiadanym przez niego majątkiem po jego śmierci. Można powiedzieć, że jest to nośnik ostatniej woli testatora.

Należy pamiętać, że testament może zostać w każdej chwili odwołany, zarówno w całości jak i w jego poszczególnych postanowieniach.

Testament a roszczenie o zachowek

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa spadkodawca ma prawo przekazać swój majątek dowolnej osobie (nie musi to być osoba dla niego bliska) i najczęściej odbywa się to przez sporządzenie testamentu.

Instytucja zachowku służy ochronie interesów osób najbliższych dla spadkodawcy przed skutkami dokonanych przez niego rozrządzeń swoim majątkiem między innymi w ramach przysługującej mu swobody testowania – z wykluczeniem przez niego osób najbliższych (bądź tylko niektórych najbliższych), które dziedziczyłyby po spadkodawcy na podstawie dziedziczenia ustawowego. Sporządzenie testamentu i przekazanie majątku przez spadkodawcę z wyłączeniem ww. spadkobierców ustawowych zamyka drogę tym osobom do dziedziczenia z ustawy przekazanego majątku po spadkodawcy, jednak osobom tym przysługuje prawo do zachowku.

Umowa darowizny

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Celem darowizny jest dokonanie nieodpłatnego przekazania majątku na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. Podstawową cechą darowizny jest jej nieodpłatność, czyli brak po drugiej stronie ekwiwalentu w postaci świadczenia wzajemnego. Skutki prawne związane z zawarciem umowy darowizny polegają na przeniesieniu własności rzeczy bądź prawa majątkowego z darczyńcy na obdarowanego.

Należy także podkreślić, że przepisy prawa regulują odpowiedzialność obdarowanego na przyszłość względem darczyńcy. Dokonanie darowizny, ze względu na jej nieodpłatny charakter prowadzi do powstania między darczyńcą i obdarowanym pewnej więzi osobistej, zgodnie z którą obdarowany winien okazywać wdzięczność swojemu darczyńcy. Darczyńca może odwołać darowiznę, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Umowa darowizny a roszczenie o zachowek

Prawo nie zawiera ograniczeń, co do dyspozycji majątkiem spadkodawcy, kreuje zaś roszczenia osób jemu bliskich, uprawnionych do dziedziczenia ustawowego na wypadek, gdyby nie zostały one uwzględnione. Jak zostało już wyżej napisane, instytucja zachowku służy ochronie interesów osób najbliższych dla spadkodawcy przed skutkami dokonanych przez niego rozrządzeń swoim majątkiem w ramach przysługującej mu swobody testowania, ale także przed skutkami poczynionych za życia darowizn z pominięciem osób najbliższych (bądź niektórych tylko najbliższych), które dziedziczyłyby po spadkodawcy na podstawie dziedziczenia ustawowego. Przekazanie majątku przez spadkodawcę w formie darowizny z pominięciem ww. osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego zamyka drogę tym osobom do dziedziczenia z ustawy przekazanego majątku, jednak osobom tym przysługuje prawo do zachowku. Przepisy prawa przewidują także instytucję zaliczania darowizn na zachowek i schedę spadkową, co ma służyć przywróceniu właściwych proporcji pomiędzy korzyściami uzyskiwanymi w ramach dziedziczenia przez poszczególnych spadkobierców, z uwagi na wykonane darowizny przez spadkodawcę z pominięciem niektórych jego spadkobierców.

Umowa o dożywocie

Umowa o dożywocie polega na tym, że w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie. Powinien on w braku odmiennej umowy przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. W przypadku umowy o dożywocie należy się zatem liczyć z zapewnieniem zbywcy dożywotniego utrzymania i opieki. Umowa o dożywocie jest czynnością prawną wywołującą skutek w postaci przeniesienia własności nieruchomości i powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Umowa o dożywocie jest umową wzajemną.  

Umowa o dożywocie a roszczenie zachowek

W przypadku umowy o dożywocie sytuacja z prawem do zachowku wygląda zupełnie inaczej niż w przypadku testamentu czy darowizny. Nabywca nieruchomości w ramach umowy o dożywocie nie może być pozwany o zapłatę zachowku. Umowa o dożywocie nie jest nieodpłatnym świadczeniem jak darowizna i dlatego osobom uprawnionym do zachowku, nie będzie przysługiwało roszczenie o zachowek do nabywcy nieruchomości nabytej w ramach umowy o dożywocie.

Więcej na temat zachowku przeczytasz tutaj:

Prawo do zachowku. Nie zostałeś uwzględniony w testamencie? Sprawdź czy masz prawo do zachowku

Zapraszam do kontaktu.

Radca Prawny Katarzyna Anna Jasicka.

Kontakt: tel. 501 738 312, e-mail: kancelaria@krpjasicka.pl